Blaise Pascal: ruleta muyun leyendapa
Muyu lurir satäki uka matemático, jupax yaqha kunsa luraña munäna.

Pascal (1623–1662) jupax 1650 maranakanx wiñay unxtir yänakampiw yant'äna. Jupar churata, niya jan q'achiyasa muyur muyux ruletan rotorapan nayra achachilapäspawa; ukax nayrat arsutakiwa, janiw qillqatanakan uñacht'atäkiti.
Matemático
Blaise Pascal jupax tunka llatunkan maranïkasaw mä mecánica calculadora luräna, waynäkasaw geometría proyectiva tuqit uñacht'äwinak lurarakïna, presión, vacío tuqit wakiskir irnaqawinak lurarakïna, ukat 1654 maranx Pierre de Fermatamp qillqañ qillqatanakanx “puntonakan jan walt'awipa” askichäna: kunjamas mä t'aqjata suerte anatan apuestanakapax chiqaparu jaljañaspa. Jaysawipax, anatax sarantaskaspa ukhax sapa anatirin ganañ probabilidadapjammatemáticaProbabilidadMä mistuwin suertepa, 0 ukat 1 ukkama jan ukax 0% ukat 100% ukkama. Mä jakhu: 1/37 = 2,70%.Taqpach ullam → jaljañawa, ukax suyt'ata valoranmatemáticaSuyt'ata valorJaya pachan sapa apuestan promedio mistuwipa. Sapa estándar Europa apuestatakix apuesta qullqin −1/37.Taqpach ullam → qalltawipawa. Aka sitionx sapa EV cuentax uka qillqatanakatpachaw juti.

Blaise Pascalan ruleta máquinapax utjänti?
1650 maranakan taypipanx Pascalax wiñay unxtir máquinampiw irnaqäna, ukat mä suma chiqachata muyu lurataw sapxiwa, ukax juk'a q'achiyasaw jaya pacha muyüna. Uka muyux ruletan rotoraparyänakaRotorP'iyanak apiri muyun muyuri chiqapa.Taqpach ullam → tukuwayi sasin arsutax walja sarnaqawinakanw kutt'ayata, ukampis janiw maya nayra qillqatans uñacht'atäkiti. 18 patak maranx termas markanakan apnaqirinakax uka sutimp aljañatak apnaqapxatapax inasa chiqäspawa. Laboratorio ukax janiw uka chiqa yatiyäwinakamp katuqkaspati.
Probabilidad, jupan arunakapampi, jiwasan arunakasampi
1654 maran qillqatanakax janiw ruletat arskiti, ukax janïraw utjkänti. Jiskt'apxi: pä anatirix kimsa punto munapxi mä qullqi ganañataki; 2–1 ukan sayt'apxi; kunjamas uka qullqix jaljañaspa? Pascalan jaysawipax jichhürunakan condicional suyt'ata sasin sutichktan uk apnaqi, ukat sarantaspa uka thakhinakan qoqapa tuqi kutt'ir amuyump saraqi. Huygensax uka qillqatanak ullt'äna ukat 1657 maranx suyt'atat nayrir yatichañ libro uñstayi. “Suyt'ata” arux juparakiwa.
Pascal, Fermat ukanakax puntonakan jan walt'awip askichapxi: suyt'ata valorax mä chiqan chiqa chanipawa.
Huygens, De Ratiociniis in Ludo Aleae: suyt'atat nayrir imprentata qillqata.
Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: jach'a jakhunakan kamachipa.
Parisan ruletax qhanancht'ata. Sapa payllawix 36/n − 1: EV = −1/37 (jan ukax −2/38).
Pearsonan chi-cuadrado yant'apa, ruleta muyuyawinakamp uñacht'ayata.
Patanx taqi kunas, aka sitiona, mä navegadorana.
Apuesta
Pascalan apuestat juk'amp uñt'at amuyupax janiw ruletat arskiti, jan ukasti Diosat arsu: Pensées qillqatan “apuesta”, iyawsañax mä apuestjamaw uñacht'ayata, wiñay tukusiñ payllawimpi. Ukax mä suyt'ata valor amuyuwa, ukat nayrïr kutiw khitis decisión teoría apnaqäna kunatakis arsuñataki. Muyutak Pascal sutichir ruleta anatirinakax pantjata Pascalaruw jawsapxi; wakiskirix mä apuestar kunjam chanichañas uk uñacht'ayir Pascalawa.
Ironía
Pascalax nayrir ruleta muyu lurchïnsa jan lurchïnsa, anatax chiqpach irnaqawip suma uñacht'ayiwa: janiw kunas inamayat jikxataskiti sasin uñacht'ayir jaqin yänakapa (wiñay unxtirix janiw sarantkiti; suyt'atax imatawa), sapa mara walja millón anatirinakar kikpa uñacht'ayañatak apnaqata.
Jiskt'anaka
1650 maranakan qalltawipanx Parisan qullqi anatir tamanakanw sarnaqäna, ukhamatw puntonakan jan walt'awipax Chevalier de Méré tuqi jupar puriwayi. Janiw qullqitak chiqpach anatatapat qillqatax utjkiti.
Suma sarnaqawïtap layku, ukat 19 patak maran casino uñt'ayirinakax wal munapxatap layku. Mä nota uchasaw kutt'ayam.
Larusiñ uñacht'awi

Janiw kunas inamayat jikxataskiti sasaw uñacht'ayäna. Ukat khitis uka patxar mä casino luräna.
Fuentenaka
- Pascal, B. & Fermat, P. Correspondence on the problem of points.
- Huygens, C. De Ratiociniis in Ludo Aleae.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.