Ruleta computadoranaka
Kunjams mä computadorax bolan pachap tupu, khitinakas nayrïrinak luratayapxi, ukat qawqhas chiqapar tupuñapa.

Mä ruleta computadorax muyuyawin nayrïr segundonakapanx bolan ukat rotoran pachap tupu, ukat muyun kawkïr chiqar bolax qhaqhuñapas uk sutichi. Edward Thorp ukat Claude Shannon jupanakax nayrïri 1961 maran luratayapxäna, ukat Eudaemons jupanakax 1976 marat digital computadoranak luratayapxäna. Métodox jaqtat qhipat apuestanak katuqañ munaraki: estudio en vivonakax jichhax jaqtañ pachan apuestanak jist'antapxi, ukat Nevadax 1985 marat uka yänak jark'i.
Kunjams nayrïr ruleta computadora sistemax luratayasïna
Amuyux Edward Thorp jupar 1955 maran lapaka pachan jutäna, UCLA ukan física graduado yatiqirïkasa: mä muyux wali suma luratächi, jan sesgoni, ukhamaxa bolaxyänakaBolaRotoran muyupar uñkatasiyasa thakin jaquntat jisk'a bola. Jichha bolanakax ivorina jan ukax teflón luratawa, 18–21 mm.Taqpach ullam → mä planeta ukham yatiñjam muyuñapawa. Jupax mä jisk'a, chikat jach'a muyu filmäna, cronómetro uñstayasa, ukat yatiñatakix wali jan kikpa jikxatäna; ukat 1958 maran diciembre phaxsin Nevadar saraña, casino muyunakax suma k'achat muyupxi uk uñacht'ayäna. Ukatxa Blackjack jupar katuntäna. 1960 maran noviembre phaxsina, MIT ukana, Claude Shannon jupar mayïna, cartanak jakhuñ qillqatap National Academy of Sciences ukar apayañapataki; tantachäwi tukuyanxa Shannonax jiskt'äna yaqha kunsa luraski, ukat ruleta proyectox Shannonan sótanopar mantäna. Renot mä kamachirjam muyu $1.500 ukamp alapxäna, mä nayra pizarra billar mesa patxar uchapxäna, ukat bolan pachap mä estroboscopio qhanamp mä reloj ukampi tupupxäna, mä segundon pataka t'aqat mayakama. Yatiqasax pacha tupuñ pantjasiwinakapax niya 0,03 segundot 0,01 segundokamaw jisk'achasïna. 1961 maran junio phaxsinxa computadorax tunka payan transistoranïnwa ukat mä cigarro cajjam jach'änwa: zapaton mä switch, jach'a kayu luk'anampi apnaqata, rotoranyänakaRotorP'iyanak apiri muyun muyuri chiqapa.Taqpach ullam → ukat bolan pachap tupüna, ukat mä jinchun mä sonidox muyun kimsaqallq sectoranakapatmuyuSectorMuyun arkasir p'iyanakan mä arco, apuesta pampan mä tamat mayjawa.Taqpach ullam → maya sutichäna. Uka jallupachax Las Vegasanxa Shannonax muyun pachap tupüna ukat kuna sistema anatirjamas jakhunak qillqäna, ukampirus Thorpax mesan mä tuqinkasaw jisk'a qullqinak apostäna. Yatiyawinakax chiqapänwa, ukampis jinchur sarir ñik'utat jisk'a cablenakax p'akintaskakïnwa, ukat mä kutix Thorpan jak'apankir warmix jinchupat mistki uka parlantir axsarasaw uñch'ukïna. Janipuniw chiqpachan apostapkänti. Thorpax ruleta computadora sistema 1966 maran yatiyäna, ukat 1979 ukat 1984 maranakan sumpach uñt'ayäna.

Nayrïr digital computadoranaka
Thorp ukat Shannon jupanakan máquinapax analógicänwa: circuitopax programapänwa, ukat método mayjt'ayañax wasitat cablenak uchañänwa. Microprocesadorax uka jark'awi apaqäna. Alan Lewis, Caltech ukan yatiqiri, uta luratat digital computadora mä cámara cajan Circus Circus ukar Las Vegasan 1972 maran apäna, mesanak patxankir balconat muyunakan pachap tupüna, ukat yatiyawinak radiompi manqhankir masipar apayäna. Irnaqänwa, ukampis janiw qullqi ganäkänti; qhipatxa yatïna muyun k'umt'atap jan amuyt'atapa. 1976 marat aksaruxa, Santa Cruz ukan física yatiqirinakan mä tamapa, Eudaemons, uka luräwi sumpachaw lurapxäna. Mä casino muyu alapxäna, bola, rotor, k'umt'atapa ukat thuqtawip tupupxäna, ukat phisqa ajustenakani ecuacionanak qillqapxäna, anatirix sapa muyutakix janïr apostkasax niya pä tunka minuto kayu luk'an switchanakap ch'iqt'asaw ajustäna. Computadorapax muyuyawin mä qawqha segundonak qhipat muyun kimsaqallq sectoranakapat maya sutichäna. 1978 maran enero phaxsin chiqpach mesanxa, jupanakax 25% sasin amuyapki uka ventaja churäna; janchir chint'ata, qhipatxa zapatonakar uchat yänakax físicat sipan juk'amp walja kutiw p'akintasïna (Eudaemons uñjam).

Kunats qhipat apuestanakax wakiskäna
Mä casinox bolax jaqtat qhipat apuestanak jan katuqasaw yatiyawi taqpach jark'aspa. Thorpax jikxatäna niya janiw khitis ukham lurkänti: Reno, Las Vegas, Londres, Monte Carlo, Niza, Venecia ukat Puerto Rico ukanakanxa, sapa kut lurawixa bolax janïr qhaqhkipan maya jan ukax pä muyu nayraqat “janiw juk'amp apostañax utjkitilurawiJaniw juk'amp apuestaApuestanak jist'antir crupieran arupa (jan ukax pantallan qillqata). Fichanakax janiw juk'amp uchañjamäxiti, kuyuñjamäxiti, apsuñjamäxiti.Taqpach ullam →” sañänwa. Uka ventanaw taqi yatiyañ amtanakax munapxi, Eudaemons jupanakat Ritz tamankirinakan apuesta óvalonmesaApuesta óvaloEn vivo ukat electrónico apuesta pampanakankir óvalo siqi, jakhunak muyun ordenaparjam uñacht'ayi, jak'a jakhunaka ukat sector apuestanak mä ch'iqt'añamp uchañataki.Taqpach ullam → qhipat arsutanakapkama. Nevadax 1985 maran mayo phaxsin yatiyañ yänak jark'äna, ukat estudio en vivonakax jichhax jaqtañ pachan apuestanak jist'antapxi.
Kunjams casinonakax jark'aqasipxäna
Jaqtat qhipat apuestanakax katuqasiskäna uka maranakanxa, casinonakax amuyt'at anatirinakarux crupier tuqiw nuwasipxäna. Norman Leighan sistema anatirinakapat Niza ukan 1966 maran, ukat qhipa yatiyañ tamanakat parlawinakax akanak sapxi: sapa muyuyawin machaq crupierjaqinakaCrupierRuleta mesankir crupier.Taqpach ullam →, mayjt'ayat bola, jisk'a jan ukax jank'a muyuyawinaka, casinon pachpa jaqinakapamp phuqhantat mesa, ukat tukuyanxa jist'antat mesa. Uka parlawinakax anatirinakan tuqipatwa jutapxi, ukat chiqanchañax ch'amawa (Goldman, 2007). Ukampirus uka lurawinakax amuyt'añjamawa: mä jisk'a jan ukax jank'a muyuyawix bola mä p'iyaryänakaP'iyaRotoran 37 jakhuni p'iyanakat maynïri. Ukhamaraki: ranura, casilla.Taqpach ullam → jan apayañjamawa, ukampis mä yatiyirin tupki uka pachanak jan walt'ayiwa.

Qawqhas yatiyawix suma tupuñapa
Thorp (1984) jupax jakhuchäna, mä yatiyawix qawqhas chanini pantjasiwipax campana curvar arkchi ukhamaxa: mä sapa kut muyuyawinxa, yatiyat p'iyax σ p'iyanakaw maya jan ukax yaqha tuqir pantji. Yatiyat jakhukir apostam, jan ukax uka jakhu sapa tuqit pä jak'a jakhunakampiapuestaJak'a jakhunakaMä jakhu, ukat muyun sapa thiyapankir pä p'iya, phisqa maya jakhu ficha.Taqpach ullam →, ukat ventajax σ ukarukiw sayt'i. Mä phuqhat yatiyawix taqi maya jakhu apuestanakapuestaMaya jakhu apuestaMä sapa jakhu, 35:1 payllawi.Taqpach ullam → ganaspa. σ = 10 p'iyanxa, Thorp ukat Shannon jupanakan puriñ chiqaparjama, mä maya jakhu apuestax niya +44% kutt'ayi, ukax Thorpan yänakapatak churki uka jakhuwa; 1998 maran parlawipax muyun juk'amp yanapt'at kimsaqallqïr t'aqapar uchi. Ventajax pantjasiwix jilxattaskipan jank'akiw jisk'achasi, ukat Europa muyun niya 17 p'iyana, América muyun 16 p'iyan chhaqtxi, yatiyawix niya chikat muyuw pantji ukhama. Thorpan pachpa pantjasiw jakhuchawipax kunats uka límitex jak'ankki uk uñacht'ayi: rotoran ukat bolan pachap tupuñat 1,4 ukat 5,5 p'iya yaqha pantjasiwinaka, bolax deflectoranakyänakaDeflectorSaraqawi chiqankir metal jark'anakat maynïri, jaquntkir bola ch'iqiyi. Ukhamaraki: canoa, diamante, pin.Taqpach ullam → tuqi qhaqhuñat 7, ukat p'iyanakan thuqtawit 6, mayachtatax niya 10,8 ukhamawa.
Jiskt'anaka
Janiwa. Janiw bolax utjkiti. Jakhux animación nayraqat softwarempiw apsuta.
Pacha tupuñamp jan walt'ayatäspawa, ukatwa janiw maynis ukham apnaqatäkiti.
Matemáticampi kusisiña
Nayraqatax juma pachpa yant'am. Sapa jaysawix imantatawa; wakicht'atäsax jist'aram.
Mä jak'a jakhunakaapuestaJak'a jakhunakaMä jakhu, ukat muyun sapa thiyapankir pä p'iya, phisqa maya jakhu ficha.Taqpach ullam → arsuwix mä jakhuru ukat muyun sapa maysat pä p'iyaruyänakaP'iyaRotoran 37 jakhuni p'iyanakat maynïri. Ukhamaraki: ranura, casilla.Taqpach ullam → mä fichaqullqiFichaMä mayaki qullqi chimpuntir ficha, apostañatak apuesta pampar uchata. Ukhamaraki: check.Taqpach ullam → uchi: phisqa ficha. Mä nayraqat amuyawix qhawqha kutis uka phisqa p'iyar purt'añapa jan ganasa jan chhaqtasa qhiparañataki, ukat phisqa kutit mä kuti chiqäspa ukhaxa kuna churi?
Jaysawi uñacht'ayam
Jaysawi 36 kutit 5 kutiw jan ganasa jan chhaqtasa qhipari, 13,9%, suertekïsax 13,5%. Phisqa kutit mä kuti chiqäspa ukhaxa, apostatapat 44% juk'amp kutt'ayi.
Arsuwix purt'i ukhaxa, mä fichax 35 contra 1 gani ukat ganancianakapamp kutt'i, 36 ficha, yaqha pusinisti chhaqtayata. Ukatwa mä purt'awix 5 apostatat 36 kutt'ayi, arsuwisti 36 kutit 5 kuti purt'i ukhaxa jan ganasa jan chhaqtasa qhipari, 13,9%. Suertekïsax 37 kutit 5 kutiw purt'i, 13,5%. Uka jisk'a jaljtawi, mä porcentaje puntot chikat juk'aniw, ukatwa taqpach 2,70% juti.
Phisqa kutit mä purt'awinxa, sapa 5 apostatat 0,2 × 36 = 7,2 ficha kutt'i, +44%. Pusi kutit maynxa, +80%.
Ukatwa chiqa amuyawin jisk'a jilxattawix wali chaniniwa, ukatwa casinonakax jach'a apuestanakanx arsuta apuestanakmesaArsuta apuestaCrupierar arsuta apuesta, janiw amparamp uchatakiti, juk'ampix muyun sectorapar apuesta, voisins jan ukax tiers ukhama. Ukhamaraki “yatiyata apuesta”.Taqpach ullam → jank'ak jist'antapxi: uka jisk'a jaljtawix casinon taqpach ganañapawa. 2004 maran Ritz anatirinakax ukham apostapxatayna sapxiwa.
Thorp-ax nayraqat amuyawipan pusi independiente pantjasiwinak qillqt'äna, p'iyanakana: rotoryänakaRotorP'iyanak apiri muyun muyuri chiqapa.Taqpach ullam → pacha tupuñat 1,4, bolayänakaBolaRotoran muyupar uñkatasiyasa thakin jaquntat jisk'a bola. Jichha bolanakax ivorina jan ukax teflón luratawa, 18–21 mm.Taqpach ullam → pacha tupuñat 5,5, bolan deflectoranakatyänakaDeflectorSaraqawi chiqankir metal jark'anakat maynïri, jaquntkir bola ch'iqiyi. Ukhamaraki: canoa, diamante, pin.Taqpach ullam → liwxatasiwipat 7 ukat p'iyanakan t'ijtawipat 6. Taqpachax qhawqha jach'asa, ukat pä pacha tupuñ pantjasiwix qhawqhas yapt'i?
Jaysawi uñacht'ayam
Jaysawi Taqpachax niya 10,8 p'iya. Pacha tupuñ pantjasiwinak jan utjasax 9,2 ukhamäspa, ukatwa pä pacha tupuñax 1,6 ukak yapt'i.
Independiente pantjasiwinakax janiw chiqak yapt'asipkiti; cuadradonakapaw yapt'asi. Taqpachan jach'a jisk'apax cuadradonakan yapt'awipan raíz cuadradapawa: 1,4² + 5,5² + 7² + 6² = 1,96 + 30,25 + 49 + 36 = 117,2, ukat √117,2 ≈ 10,8.
Pä pacha tupuñ pantjasiwi jan utjasa: √(49 + 36) = √85 ≈ 9,2.
10,8 p'iya taqpachax aka pankan tablapan 17 p'iya límite manqhankiwa ukat mä sapa jakhun niya +34% chaniniwa. Thorp-an yatichawipa: deflectoranakat liwxatasiwix jach'a pantjasiwi tukuyi ukhaxa, juk'amp aski pacha tupuñax juk'akiw churi.
Larusiñ uñacht'awi

Físicax irnaqiwa. Apostaña pachax jist'antasxiwa.
Fuentenaka
- Thorp, E. O. “Optimal gambling systems for favorable games.”
- Thorp, E. O. The Mathematics of Gambling.
- Thorp, E. O. “The invention of the first wearable computer.”
- Bass, T. A. The Eudaemonic Pie.
- Small, M. & Tse, C. K. “Predicting the outcome of roulette.”
- Goldman, N. Great Gambling Scams.
- Nevada Revised Statutes, 465 t'aqa.