Chi-cuadrado yant'a
“Aka 37 jakhuwinakax mä chiqa muyun churañaparjamati?” sat jiskt'atak kikpa yant'a.

χ² = Σ (uñjata − suyt'ata)² / suyt'ata, taqi 37 p'iyana. 36 grados de libertad ukan chi-cuadrado distribución ukamp chikachasim, mä p-valor jikxatañataki.
Kunjams jakhusi
Sapa p'iyanyänakaP'iyaRotoran 37 jakhuni p'iyanakat maynïri. Ukhamaraki: ranura, casilla.Taqpach ullam → suyt'at jakhuwipax n/37 ukhawa. Sapa p'iyatakixa, uñjatampi suyt'atampi taypin mayjt'awip cuadradoru jilxattam ukat suyt'atampi t'aqam; 37 t'aqanak yapxatam. Mä chiqa muyux promedio tuqitxa 36 jak'a chaninak churi (uka grados de libertadlaboratorioGrados de libertadMä estadística jakhun independiente valoranakapan jakhupa. 37 p'iyan chi-cuadrado yant'atakix 36 ukawa, jakhunakax taqpach jakhur sumasiñapatap layku.Taqpach ullam →), niya 8,5 desviación estándarmatemáticaDesviación estándarVarianzan raíz cuadradapa; mä mistuwix suyt'ata valorat qhawqha jayankis uka jasa jayapa.Taqpach ullam → ukampi. 51,0 sipan juk'ampix 5% nivelan significativowa; 58,6 sipan juk'ampix 1%-na. Ruleta muyun sesgo analizador ukax estadístico ukat chiqap p-valorlaboratoriop-valorMuyux chiqäspa ukhaxa, uñjat desviación ukat sipan jan juk'a desviación uñjañ probabilidad.Taqpach ullam → jakhu, gamma incompleta regularizada función ukat.
Mä lurat uñacht'awi
1.000 muyuyawi. Kimsa tunka suxtan p'iyanakax 20 ukat 34 mistuwi taypinkapxi; 8 p'iyax 41-niwa. Suyt'atax 27,03 ukhawa. 8 p'iyan t'aqapakiw (41 − 27,03)²/27,03 = 7,2. Yaqha 36 t'aqanakax 38 yapxatapxi sasin amuyañäni (walja kuti). χ² = 45,2, 36 df-na, p ≈ 0,14. Janiw significativokiti: mä chiqa muyux paqallqu kutit mä kutiw uk luri. 8 p'iyax mä candidatowa, janiw mä jikxatawikiti, ukat jaysawix yaqha mä waranqa muyuyawiwa.
Suponinaka
Independiente muyuyawinakamatemáticaIndependiente muyuyawinakaSapa muyuyawix kikpa probabilidadaniwa, nayra muyuyawinakax kunäkchisa. Aka sitio tuqin sapa jakhuwin cimientopawa.Taqpach ullam →, ukat sapa p'iyan 5 jisk'atxa suyt'at jakhuwinaka; ukax yant'ax walïñapatakix n ≥ 185 sañ muni, ukat wakiskiriñapatakix juk'ampi. Mayja muyunakan muyuyawinak mayachañax nayrïr suponi p'aki, amuyunxa (mä chhaqtayata yant'askta, janiw mä muyukiti). Crupieran firmapax chiqpachanwa uk p'akispa, ukat χ² jilxattaspa, janis kuna p'iyas físico tuqit juk'amp mistkchi.
Pearson ukat Monte Carlo
Karl Pearson 1900 maran uka yant'a uñstayäna, ukat nayrïr lurat uñacht'awinakapat mayax 26.306 qillqat Monte Carlo ruleta muyuyawinakänwa; uka muyuyawinakax suertetak wali jan kikpäkänwa sasaw jikxatäna, ukat “Monte Carlo ruleta… janiw suerte anatäkiti” sasaw arsüna. Qhipa qillqirinakax mä periódicotak muyuyawinak qillqir periodistanakax walja muyuyawinak k'arimp lurapxatayna sasaw amuyapxäna; ukax datonakax kawkits juti uka tuqit mä sapa yatichäwiwa.
Pearson chi-cuadrado yant'a uñstayi, Monte Carlo muyuyawinakampi uñacht'awi ukhama.
Muyuyawi datonakax jiskt'ata; qillqirinakax rachanak k'arimp luratapjamaw uñsti.
Fisher grados de libertad ukar kamachi uchi; 5% costumbrex sayt'ayasi.
Estadística yatxatirinakax ruleta muyuyawinak kikpäña yant'añatak libron datonakjam apnaqapxi.
García-Pelayo familiax uka thakhi chiqpach qillqat datonakamp apnaqapxi ukat Madridan ganapxi.
Casinonakax kikpa yant'a muyunakapan apnaqapxi, sapa kuti mantenimiento ukhama.

Mä chiqpach yant'a: Las Vegasan automático muyunaka
Anatirinakax walja kutiw mä automático muyux bolayänakaBolaRotoran muyupar uñkatasiyasa thakin jaquntat jisk'a bola. Jichha bolanakax ivorina jan ukax teflón luratawa, 18–21 mm.Taqpach ullam → jach'a apuestanakat jayar apayi sasin amuyapxi. 2017 maran mä uñakipäwix uka amuy yant'äna, Interblock ukan jan crupierani pä ch'usanimuyuCh'usaMä sapa ch'uxña p'iya, janiw kuna kikpa payllawi, docena jan ukax columna apuestas imt'kiti; casinon ventajapan kawsapawa. Ukhamaraki: maya ch'usa, 0.Taqpach ullam → muyunakapan, Las Vegasana, phisqa jak'a jakhunakan mä t'aqapar apostasa, mä muyun pachap tupuririx lurkaspa ukham apuesta. 299 muyuyawinxa uka t'aqax 29 kutiw ganäna, 39,3 suyt'atat sipansa; mä chiqa muyux ukham juk'a mistuwi niya 4% pachan churi. Taqi 38 p'iyan chi-cuadrado ukax 45,29 ukhänwa, 37 grados de libertad ukana: p = 16,5%. Kimsa muyun 1.204 muyuyawin payïr muestrax χ² = 34,79, p = 57% churäna, ukat janiw kuna jach'a t'aqas yant'atax significativökänti. Panpach muestranaka, 1.503 muyuyawi, χ² = 41,75, p = 27% churapxäna. Amtawix akänwa: apnaqatäñapatakix janiw kuna chiqanchawis utjkiti. Nayrïr muestrakix jan wali amuyuw uñstayäna; payïriw uk amtäna.
Chi-cuadrado sipan juk'ampi
Mä sapa amuyt'at p'iyatakix binomial yant'ax juk'amp ch'amaniwa. Mä amuyt'at t'aqatakixa, Sector análisis pankan sectormuyuSectorMuyun arkasir p'iyanakan mä arco, apuesta pampan mä tamat mayjawa.Taqpach ullam → z-yant'a. Chi-cuadrado ukax taqpach uñakir yant'awa: kunas jan walikiti sasaw yatiyi, kunas uk jan sasa. Nayraqat apnaqam, ukat uñakipam.
Fórmula
Jiskt'anaka
37 jakhuwinakax n yapxatañapawa, ukatwa 36-kiw mayjt'añatak libre.
10.000 muyuyawin 1/25-na mä p'iyani muyux sapa p'iyan t'aqapakiw niya 60 churaspa; χ² niya 100, p niya ch'usa.
Técnico tuqitxa jïsa, sapa p'iyan 5,4 suyt'ataw utji. Janiw kuns jikxatkaniti, jan mä p'iya pegamentomp jist'antatäki ukhaxa.
Larusiñ uñacht'awi

Cuadradon muspharkañanak yapxatam. 51,0-mpi chikachasim.
Fuentenaka
- Pearson, K. “On the criterion that a given system of deviations from the probable…”
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Wizard of Odds. “Organic Roulette Experiment.”